503131 RIB Uitkomsten ETHOS-telling voor de regio Kop van Noord-Holland

Aan de leden van de gemeenteraad,

In de regio Kop van Noord-Holland, bestaande uit Den Helder, Hollands Kroon, Schagen en Texel, zetten we ons in voor een stabiel en waardig bestaan voor iedere inwoner. Ook streven we ernaar dat alle inwoners zich kunnen ontwikkelen en deel kunnen nemen aan de maatschappij. Dat zijn de eerste twee ambities uit de regiovisie Sociaal Domein. Een woning, een plek om je veilig en thuis te voelen, is daarbij van het grootste belang. Voor een groot deel van onze bevolking lijkt dit vanzelfsprekend, maar helaas geldt dat niet voor iedereen. Dak- en thuisloosheid neemt in heel het land toe. Ook in onze regio. We zien een stijging van het aantal mensen dat een beroep doet op de maatschappelijke opvang, maar de verborgen dak- en thuisloosheid is vele malen groter. Denk aan mensen die na een scheiding tijdelijk bij vrienden op de bank slapen of een jong gezin dat noodgedwongen bij oma verblijft door een te korte wachttijd voor een sociale huurwoning.

We weten niet precies hoeveel mensen in onze regio dakloos zijn, terwijl dat wel nodig is voor het opstellen van beleid en een aanpak gericht op het voorkomen en uitbannen van dakloosheid.

Daarom hebben we als regio besloten om in april 2025 deel te nemen aan de ETHOS-telling. De uitkomst van die telling is vandaag, twee dagen voor Wereld Dakloze Mensen Dag, bekendgemaakt.

We sturen het rapport voor zowel onze regio als de landelijke publicatie, die gaat over alle regio’s die hebben deelgenomen, mee met deze raadsinformatiebrief. Daarin vindt u alle informatie en een uitgebreide toelichting op de uitkomst.

Over de Ethos-telling

De ETHOS-Light classificatie wordt in Europa gezien als de best onderbouwde manier om dakloosheid te meten. ETHOS staat voor: ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’. Bij de ETHOS-telling wordt dakloosheid gedefinieerd als het ontbreken van volwaardige huisvesting en daarmee het ontbreken van een veilig (t)huis (Voor meer informatie over de ETHOS: Veelgestelde vragen over de ETHOS telling - Kansfonds). De methode bestaat uit een zogenaamde point-in-time-meting: op één dag vullen alle betrokken organisaties een vragenlijst in over mensen die binnen de verschillende ETHOS-categorieën vallen:

1. Mensen die leven in de openbare ruimte;
2. Mensen in de noodopvang voor dakloze mensen;
3. Mensen in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen;
4. Mensen die een instelling verlaten zonder vervolghuisvesting en mensen die langer in een instelling verblijven wegens gebrek aan passende vervolghuisvesting;
5. Mensen in niet-conventionele woonruimten vanwege een gebrek aan passende huisvesting (zoals auto, kraakpand, vakantiewoning);
6. Mensen die noodgedwongen tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of kennissen;
7. Mensen met dreigende huisuitzetting, die hun woning binnen een maand na de tel-dag moeten verlaten, zonder dat zij zicht hebben op passende vervolghuisvesting. 

In deze derde ronde van de ETHOS-telling in Nederland hebben in totaal negen regio’s deelgenomen, waaronder dus onze regio de Kop van Noord-Holland. De telling wordt begeleid door het Kansfonds en de Hogeschool Utrecht.

Resultaten voor de regio Kop van Noord-Holland

De telling vond op 10 april 2025 plaats. In totaal hebben 18 organisaties in onze regio meegedaan. Dat zijn onder andere zorg- en hulpverleningsorganisaties, woningcorporaties, opvangvoorzieningen voor dak- en thuisloze mensen, gemeenten en overheidsdiensten, (zorg-)instellingen, religieuze organisaties en belangenbehartigerspartijen. De Hogeschool Utrecht heeft de data verwerkt en de resultaten zijn op 8 oktober 2025 beschikbaar gesteld.

Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste bevindingen op het niveau van de regio:

• In de Kop van Noord-Holland zijn 621 dak- en thuisloze personen geteld, waarvan 523 volwassenen en 98 kinderen. In alle vier de gemeenten komt dak- en thuisloosheid voor. Dit komt neer op 0,37% van de totale bevolking in de regio, wat betekent dat 1 op de 272 inwoers zich in een situatie van dak- of thuisloosheid bevindt.
• Van de 98 minderjarige dak- en thuisloze kinderen verblijven 3 kinderen alleenstaand in een situatie van dak- of thuisloosheid en 95 kinderen verblijven samen met één of meerdere ouders. Tevens zijn er 159 kinderen geteld die niet zelf dak- of thuisloos zijn, maar van wie ten minste één ouder wel dak- of thuisloos is. Twee personen zijn zwanger op de tel-dag.
• 56% Van de getelde volwassen personen is man, 26% vrouw, 1% anders, van de overige getelde mensen is de sekse niet ingevuld in de vragenlijst die organisaties invullen op de tel- dag.
• 26% is tussen de 18 en 27 jaar.
• Het aandeel personen dat in de openbare ruimte of in een opvangvoorziening verblijft, en die over het algemeen in beeld zijn bij hulporganisaties, bedraagt in totaal niet meer dan 30%.
• Er zijn 15 verschillende nationaliteiten geteld, 69% heeft de Nederlandse nationaliteit.
• De top 3 van waar mensen verblijven: bij familie, vrienden of derden (24%), in een instelling vanwege gebrek aan vervolghuisvesting (19%), In een niet-conventionele woonruimte zoals een boot, (sta)caravan of kraakpand (14%)
• Van de 523 volwassenen verblijven er 66 (13%) in de openbare ruimte.
• De mannen verblijven voornamelijk bij familie, vrienden of derden (26%), in een niet- conventionele woonruimte (16%) en in de openbare ruimte (16%). De meeste dak- en thuisloze mannen zijn tussen de 18 en 27 jaar oud (29%).
• De vrouwen verblijven voornamelijk bij familie, vrienden of derden (30%), in de tijdelijke opvang (16%), in een niet-conventionele woonruimte (14%) en de openbare ruimte (14%). De meeste dak- en thuisloze vrouwen zijn tussen de 18 en 27 jaar oud (31%).
• 27% Is korter dan één jaar dakloos, 15% tussen de 1-2 jaar, en 21% langer dan twee jaar.

De aantallen uitgesplitst naar gemeente:

• Gemeente Den Helder: 302 volwassenen + 62 kinderen
• Gemeente Hollands Kroon: 61 volwassenen + 13 kinderen
• Gemeente Schagen: 35 volwassenen + 1 kind
• Gemeente Texel: 14 volwassenen, geen kinderen
• Verblijvend in gemeente buiten regio + verblijfsplaats onbekend (Van de door het COA geregistreerde personen is niet bekend in welke gemeente zij binnen de regio verblijven. Daarom zijn ze bij onbekend opgeteld.): 111 volwassenen + 22 kinderen

Regionale context bij de cijfers

• In centrumgemeente Den Helder zijn veel voorzieningen met een regionale functie voor dak- en thuisloze mensen. Dit is een verklaring voor het relatief hoge aantal getelde personen in Den Helder. Het wil niet zeggen dat al deze mensen ook uit Den Helder zelf komen.
• Jeugdzorgvoorzieningen, onderwijsinstellingen, vakantieparken en campings hebben niet tot heel beperkt meegeteld.
• Er zijn relatief veel kinderen in gemeente Den Helder geteld vanwege de aanwezigheid van een gezins- en 24-uurs opvang.

Conclusies

De conclusies van het onderzoek worden verder toegelicht in de rapportage voor de regio, maar zijn samengevat:

• Er is een grote diversiteit aan dak- en thuisloze personen en leefsituaties
• Dak- en thuisloosheid treft ook veel vrouwen
• Dak- en thuisloosheid treft veel kinderen en jongeren
• Dak- en thuisloosheid komt overal voor
• Instellingen worden noodgedwongen gebruikt als opvanglocaties

De nood is hoog

Er zijn veel meer mensen dakloos, dan de mensen die zich melden voor en verblijven in de (nood)opvang. Het stereotype beeld dat een persoon die dakloos is, verblijft in de openbare ruimte, misschien verslaafd of in de war is, moet echt gaan kantelen. Ontzettend veel mensen in onze regio die dak- of thuisloos zijn verblijven tijdelijk bij familie of vrienden, op een boot of vakantiepark, bijvoorbeeld na een scheiding. Velen ook met kinderen. Het grootste probleem is het niet hebben van een woning, een eigen (t)huis. Dat vraagt om het realiseren van meer woningen en het maken van afspraken in de regio over de toewijzing van woningen. Dat maakt onderdeel uit van het traject regionale woonzorgvisie. De uitkomst van dit onderzoek wordt daarin meegenomen.

Ook al is het niet de grootste groep: het aantal mensen dat verblijft in de openbare ruimte en de (nood)opvang is nog steeds enorm hoog. Op dit moment biedt de nachtopvang in Den Helder onvoldoende ruimte, en wordt al uitgeweken naar hotel Den Helder voor extra plekken. Dat is geen structurele oplossing. Daarnaast is het pand waarin de nachtopvang nu gevestigd is sterk verouderd en willen we deze voorziening ook weghalen uit betreffende buurt. We zijn al geruime tijd op zoek naar een geschikte nieuwe locatie, waarin we een 24-uursopvang willen realiseren met ruimte voor short stay. Het streven is om zo snel als mogelijk maar toch uiterlijk in 2026 een nieuwe locatie te openen waar we alle mensen die een beroep doen op (nacht)opvang een plek kunnen geven en passende zorg en ondersteuning. We moeten de beweging gaan maken ‘van opvang naar wonen’, maar voorlopig hebben we de opvang nog heel hard nodig.

Samen aan de slag

We gaan de rapportage met alle betrokken partners uitvoerig bespreken. Wat valt op en hoe gaan we samen aan de slag om dakloosheid in onze regio fors en structureel terug te dringen?

Met deze vraag als centrale leidraad is op 29 september al een regionale conferentie georganiseerd over de aanpak van dakloosheid. We hadden al een vermoeden dat uit de telling zou blijken dat het aantal mensen in onze regio dat dak- en thuisloos is, groter is dan bekend of verwacht. Net als in andere regio’s in Nederland waar de telling eerder is uitgevoerd. De conferentie stond in het teken van kennisdeling, inspiratie en het versterken van de regionale samenwerking.

Tijdens de conferentie is een presentatie gegeven over het Nationaal Actieplan Dakloosheid. We gaan de komende maanden in de regio aan de slag om in lijn met dat actieplan, een Regionaal Actieplan Dakloosheid op te stellen. Daarin nemen we een actualisatie van de afspraken die reeds zijn vastgelegd in het Versterkingsplan Aanpak Dak- en Thuisloosheid in de Kop van Noord-Holland (2021) mee.

Ook is er een presentatie gegeven over Wonen Eerst en Housing First. Dat klinkt als hetzelfde, maar er is een verschil. Wonen Eerst gaat over de brede beweging ‘van opvang naar wonen’, een systeemverandering gericht op alle mensen die (dreigend) dakloos zijn. Housing First is de Amerikaanse term voor een bewezen, effectieve methodiek bij het huisvesten van mensen die dakloos zijn. Deze is vaak gericht op een specifieke groep, waarbij mensen direct een zelfstandige woning krijgen als stabiele basis om hun leven weer op te bouwen. In navolging van het regionale versterkingsplan is in augustus reeds een kwartiermaker Housing First gestart.

In het panelgesprek op de conferentie hebben bestuurders van gemeenten, corporaties en zorgpartijen benadrukt dat dakloosheid primair een woonprobleem is. Dat betekent dat we de focus moeten gaan verleggen van ‘zorg en opvang’ naar wonen. Deze omslag naar Wonen Eerst werd ook breed onderschreven door de aanwezigen. Vanuit de VNG, Aedes en Valente wordt komende jaren ondersteuning aangeboden bij het realiseren van die omslag. We gaan met de betrokken partijen in gesprek hoe we dat gaan organiseren. Dit wordt ook meegenomen in de regionale woonzorg-visie.

Aan het einde van de conferentie hebben de aanwezige partijen, zoals gemeenten, woningcorporaties, zorg- en welzijnspartijen, de volgende ambities uitgesproken:

• We maken de beweging van helpen naar ondersteunen
• Het streven om in 2026 te starten met Housing First
• Ankerplaatsen horen bij de ambitie
• Samenwerken en ontschotten is belangrijk

Al met al is er een brede coalitie in onze regio om samen met deze opgave aan de slag te gaan. We bouwen verder aan onze samenwerking en de aanpak, met een gedeeld gevoel van urgentie.

Den Helder, 7 oktober 2025.

Met vriendelijke groet,
burgemeester en wethouders van Den Helder,

J.A. (Jan) de Boer MSc.
burgemeester

J. (Jeroen) van Egerschot MBA
loco-gemeentesecretaris