491230 RIB Context van agenderingsverzoek Doorontwikkeling beheer en exploitatie erfgoed

Aan de leden van de gemeenteraad

Het college heeft aan uw agendacommissie het verzoek gedaan (zaaknummer 491230) om voor vergaderingen van uw raadscommissie B&M en uw raad in januari 2026 een raadsadvies te agenderen. Hieronder informeren wij u nader over de inbedding van dat verzoek in het bredere proces dat het college voert op basis van de door uw raad vastgestelde uitgangspunten.
Na een weergave in korte bewoording van de kaders treft u de stand van zaken in de uitwerking. Tot slot presenteren we een tijdlijn voor de komende maanden met aandacht voor de momenten van bestuurlijke besluitvorming.

Kaderstelling

Op 4 november 2024 heeft uw raad de programmabegroting 2025 vastgesteld. In de programmabegroting is gezorgd voor financiële dekking voor het beheer van het erfgoed door de Stichting Erfgoed Den Helder (SEDH) en Willemsoord bv (WObv). Daarnaast is financiële ruimte gemaakt voor een investering van € 4 mio in de verduurzaming van het erfgoed.
Dit financiële besluit hangt samen met het besluit dat uw raad op 7 november 2024 heeft genomen over de doorontwikkeling van de organisatie van beheer van het erfgoed. De vastgestelde uitgangspunten voor de organisatorische maatregelen zijn kortweg:

  • Het personeel en vastgoed gaat van SEDH naar WObv. Wobv krijgt vooral een beherende en restaurerende doelstelling.
  • Het beheer van het openbare deel van Willemsoord gaat naar gemeente Den Helder. Over beheer van sluizen, bruggen e.d. worden nadere afspraken gemaakt met Port of Den Helder.
  • Het stimuleren van de ontwikkeling van het erfgoed en het ondersteunen van vrijwilligers wordt apart georganiseerd.

De organisatorische maatregelen vormen samen met het borgen van de financiën de noodzakelijke derde stap naar een duurzame basis voor het instandhouden en ontwikkelen van het erfgoed.

Uitwerking

In beeldvormende avonden (3 februari en 8 september) is uw raad geïnformeerd over de stand van zaken in het proces om te komen tot de afronding van de derde stap.
Met name in de eerste helft van dit jaar is veel inzet gepleegd op de inventarisatie van de huidige situatie op Willemsoord. Zo is het openbaar toegankelijke gebied volledig in kaart gebracht. Het plan voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid is bijna gereed. De juridische implicaties van de overdracht van taken en personeel van SEDH naar WObv zijn vastgesteld. Ook van de verschillende vastgoedtransacties zijn de financiële en juridische aspecten in kaart gebracht. De uitgifte in erfpacht van het erfgoed aan WObv wordt voorbereid. Er is overeenstemming over de condities waaronder de gemeente met gesloten beurzen vóór end 2025 volledig eigenaar wordt van het stadhuis. De notaris werkt aan de oprichting van de nieuwe stichting die gaat opereren als motor voor verdere ontwikkeling van het erfgoed, in overeenstemming met het door uw raad vast te stellen nieuwe erfgoedbeleid. Voor de verduurzaming van het erfgoed is een plan gemaakt en is al externe subsidie van het rijk geworven.

Samen met SEDH en WObv werkt het college binnen de door uw raad vastgestelde kaders aan een zogenoemde mantelovereenkomst. Hiermee worden de doelstellingen en uitgangspunten vastgelegd voor onderliggende overeenkomsten en transacties. Deze juridische "paraplu" zorgt voor coherentie en consistentie in de afspraken over bovenstaande onderwerpen. Denk hierbij niet alleen aan “het wat” (de vastgoedtransacties bijvoorbeeld) maar ook “het hoe” en “het wanneer”.
Zo is inmiddels duidelijk geworden de overdracht van erfgoed van SEDH naar WObv om financiële redenen het beste gebeurt met de ontbinding van SEDH waarmee het erfgoed in eerste instantie terugvalt aan de gemeente en vervolgens – op basis van de door uw raad nog vast te stellen algemene uitgiftevoorwaarden – in erfpacht kan worden uitgegeven aan WObv.

Ook is gebleken dat de overname door de gemeente van het technisch beheer van de buitenruimte op Willemsoord niet in een keer maar gefaseerd moet gebeuren. Rioolbeheer en het beheer van groen bijvoorbeeld kan eerder overgenomen worden dan de openbare verlichting waar eerst nog een verbeterslag moet worden gemaakt. Het overleg met de Port of Den Helder over de overname van het technisch beheer van enkele onderdelen van het gebied loopt, maar eerst moet de overdracht van WObv aan de gemeente zijn afgerond. De optimalisatie van de camerabewaking vergt ook meer voorbereiding. Uitgangspunt bij de overname van het beheer van het openbare gebied is dat het zorgvuldig gebeurt, zodat bezoekers en organisaties op Willemsoord geen hinder ondervinden. De basis voor de gemeentelijke handhaving moet duidelijk en gewaarborgd zijn.

Raadsadvies over vrijmaken investeringskrediet voor verduurzaming erfgoed

Met de besluitvorming in uw raad over de begroting 2025 is de dekking voor de gemeentelijke bijdrage in de verduurzaming vastgesteld. Uw raad heeft echter nog niet – in overeenstemming met de regels van het BBV (Besluit begroting en verantwoording) – het investeringskrediet ad € 4 mio vrijgegeven. Het vaststellen van het investeringskrediet dient te gebeuren aan de hand van een beknopt investeringsvoorstel dat het college aan uw raad moet voorleggen, voorafgaand aan het aangaan van de verplichtingen. Het college bereidt dit aparte raadsadvies voor en het voorstel zal na instemming van uw agendacommissie besproken kunnen worden in de raadscommissie Bestuur & Middelen van 6 januari aanstaande.

Tijdlijn

  • Eind november 2025 => Oprichting nieuwe stichting als motor voor verdere ontwikkeling van het erfgoed volgend het gemeentelijk erfgoedbeleid.
  • 9 december 2025 => Vaststelling mantelovereenkomst. Het college informeert uw raad via een raadsinformatiebrief.
  • 15 december 2025 => Raadsbesluit over de vastgoed- en grondnota. Hierbij ook vaststelling van de nieuwe algemene voorwaarden voor uitgifte in erfpacht.
  • 16 december 2025 => College stelt BCF-overeenkomst vast voor subsidie beheer erfgoed. Het college stelt ook het advies aan uw raad vast voor het vrijmaken van het investeringskrediet ad € 4 mio voor de verduurzaming van het erfgoed.
  • Vóór 31 december 2025 => Ontbinding SEDH, overdracht erfgoed aan gemeente en doorlevering hiervan onder de nieuwe erfpachtvoorwaarden aan Willemsoord bv. Personeel, middelen en activiteiten zijn per 1 januari 2026 van SEDH overgebracht naar WObv. De vrijwilligers die werkzaam zijn bij Fort Kijkduin en andere erfgoedlocaties zijn ondergebracht in een nieuwe stichting.
  • 6 januari 2026 (onder voorbehoud van besluitvorming in uw agendacommissie) => Bespreking raadsvoorstel voor het vrijmaken van het investeringskrediet voor de verduurzaming van het erfgoed in commissie B&M waarna besluitvorming in uw raad kan plaatsvinden op 19 januari 2026.
  • In 2026 => Gefaseerde overdracht van WObv aan gemeente van verantwoordelijkheden, taken en middelen voor het technisch beheer van de openbare ruimte en het beheer van de openbare orde en veiligheid. Uitgifte in erfpacht van vastgoed op Willemsoord aan WObv.

Den Helder, 5 november 2025.

Met vriendelijke groet,

Burgemeester en Wethouders van Den Helder,

J.A. (Jan) de Boer MSc.
burgemeester

K. (Koen) van Veen
secretaris