319475 RIB GRGA terugkoppeling nav zienswijze kadernota
Aan de leden van de gemeenteraad,
Tijdens de bespreking van de zienswijze op de kadernota 2026 van de Gemeenschappelijke Regeling Gesubsidieerde Arbeid (GRGA) op 10 februari 2025 heeft uw raad vragen gesteld. Deze vragen gingen over de algemene reserve en de mogelijkheid om winst (dividend) uit te keren vanuit de regeling. Het college heeft toegezegd hier op een later moment schriftelijk op terug te komen. Met deze raadsinformatiebrief geeft het college uitvoering aan die toezegging. U vindt in deze brief informatie over hoe in het verleden winsten zijn toegevoegd aan de algemene reserve van de GRGA.
Inleiding
Sinds 1 januari 2015 is de Participatiewet van kracht. Deze wet heeft veel invloed gehad op hoe sociale werkvoorzieningsbedrijven zijn veranderd. Het doel van de wet is om meer gelijkheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het ging hierbij om mensen met een beperkt arbeidsvermogen die eerder werkten binnen de Wet sociale werkvoorziening (WSW), mensen met arbeidsvermogen die recht hadden op een Wajong-uitkering van het UWV, en mensen in de bijstand met arbeidsvermogen.
Voorheen vielen deze groepen onder verschillende regelingen met verschillende uitkeringen. De Participatiewet moest dat gelijktrekken. In de praktijk betekende dit ook een bezuiniging. De toegang tot de WSW werd per 1 januari 2015 gesloten. De Wajong werd alleen nog toegekend aan mensen die volledig en blijvend arbeidsongeschikt zijn. Daardoor kwamen veel mensen die anders via de WSW of Wajong een stabiel inkomen zouden krijgen, nu in de bijstand terecht. Tegelijkertijd verlaagde de Rijksoverheid de vergoedingen voor de bestaande WSW-doelgroep.
Veel gemeenten maakten zich destijds zorgen dat de Participatiewet zou leiden tot hogere kosten. Ook was er vrees dat sociale werkvoorzieningen steeds meer geld zouden gaan kosten. Sommige gemeenten besloten daarom om hun sociale werkvoorziening langzaam af te bouwen (een zogenoemde sterfhuisconstructie).Andere gemeenten zagen juist het belang in van blijvende werkgelegenheid voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Tot 2015 waren er bijna 100 sociale werkvoorzieningsbedrijven in Nederland. Nu zijn dat er nog ongeveer 80. Zo’n 90% van deze sociale werkvoorzieningsbedrijven draait inmiddels verlies.
Probedrijven: de uitvoeringsorganisatie van de GRGA
De GRGA is een collegeregeling op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Het is een openbaar lichaam waarin drie gemeenten in de regio Kop van Noord-Holland, namelijk Den Helder, Hollands Kroon en Schagen, samenwerken in de uitvoering van de WSW, de participatievoorziening Beschut Werk volgens artikel 10b van de Participatiewet en de voorziening ‘Duurzaam aan het werk met loonkostenvoorziening’. De GRGA heeft Probedrijven aangewezen als uitvoeringsorganisatie van beide regelingen. Probedrijven behoort nog tot de 10% sociale werkvoorzieningsbedrijven die financieel gezond is, maar dat is niet vanzelfsprekend. Als er niets verandert, zal ook Probedrijven binnen 7 tot 10 jaar negatief resultaat schrijven. Bureau Berenschot heeft hierover in 2023 onderzoek gedaan in opdracht van de VNG.
De gemeenten Hollands Kroon, Schagen en Den Helder hebben bewust gekozen voor het behoud van sociale werkgelegenheid. Probedrijven speelt daarop in door steeds beter aan te sluiten op de veranderende doelgroep. Dat vraagt veel van de organisatie, want de ontwikkelingen die hierboven zijn genoemd hebben grote invloed op de bedrijfsvoering.
-
De relatief hoger gekwalificeerde en gesubsidieerde WSW’er “sterft uit”, omdat er sinds 1 januari 2015 geen nieuwe instroom is;
-
De nieuwe doelgroep Beschut Werk heeft gemiddeld een lagere loonwaarde;
-
De nieuwe doelgroep Beschut Werk wordt niet volledig gesubsidieerd;
-
De nieuwe doelgroep Beschut Werk heeft een hogere begeleidingsbehoefte;
-
De nieuwe doelgroep Beschut Werk is minder goed in staat om hoogwaardige complexe werkzaamheden uit te voeren, dan wel op basis van detachering te werken;
-
De salarissen van zowel de WSW als van Beschut Werk zijn door cao-afspraken sterker gestegen dan begroot.
Sinds 2015 nam het aantal WSW-medewerkers snel af en bleef de instroom van nieuwe kandidaten voor Beschut Werk achter. Hierdoor moest Probedrijven opdrachten teruggeven door een tekort aan personeel. Om dat te voorkomen en mensen uit de bijstand met een indicatie voor loonkostensubsidie toch een kans op werk te geven, stemden de drie gemeenteraden in 2020 in met de regeling “Duurzaam aan het werk met Loonkostensubsidie”.
Op basis van het advies in 2023 van Bureau Berenschot heeft de Rijksoverheid besloten dat alle sociaal ontwikkelbedrijven beter moeten inspelen op de ontwikkelingen en zich moeten voorbereiden op de toekomst om verdere afbouw te voorkomen. Zo kunnen ze beter inspelen op de ontwikkelingen en zich voorbereiden op de toekomst. De Rijksoverheid stelt hiervoor tot 2034 een speciaal transitiebudget beschikbaar.
De Gemeenschappelijke Regeling Gesubsidieerde Arbeid (GRGA)
De GRGA is een samenwerking van de gemeenten Den Helder, Hollands Kroon en Schagen voor de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening, de regeling Beschut Werk en de voorziening Duurzaam aan het werk met Loonkostensubsidie. De GRGA wordt gefinancierd uit de subsidies van gemeenten voor de loonkosten van de gerealiseerde gesubsidieerde banen. De uitvoering van de regelingen wordt in mandaat uitgevoerd door Probedrijven N.V. De GRGA is 100% aandeelhouder van Probedrijven.
Probedrijven heeft zijn activiteiten in divisies georganiseerd. Binnen de divisies wordt de re-integratie en begeleiding uitgevoerd. De schoonmaakactiviteiten zijn vanaf 2022 in een aparte B.V.: Proschoon B.V. georganiseerd.
Figuur 1 Organogram Pro bedrijven
Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR) Noord-Holland Noord
In de FUGR NHN staat dat de gemeenschappelijke regeling een maximale algemene reserve van 2,5% van het begrotingstotaal mag aanhouden voor het opvangen van loon- en prijsstijgingen.
Algemene reserve GRGA
De GRGA heeft een algemene reserve van € 350.000 die bestaat uit twee delen:
-
€ 50.000 aandelen Probedrijven NV
-
€ 300.000 aandelen Proschoon B.V.
In 2025 mag de reserve voor de GRGA maximaal € 555.225 zijn.
Procedure van en eisen aan uitkeringen door Probedrijven N.V
De winst van N.V. wordt via de stichting in de vorm van diensten aan de gemeenten gegeven. Exploitatieoverschotten worden via Probedrijven N.V. in de vorm van diensten via de GRGA uitgekeerd aan de gemeenten. Het bestuur van N.V. legt elk jaar, volgens de regels in de statuten, na het afsluiten van het boekjaar een voorstel aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) om deze winst als diensten uit te keren. Voordat een voorstel aan de AVA wordt voorgelegd legt het bestuur het dividendvoorstel ter goedkeuring voor aan de Raad van Commissarissen (RVC) van de N.V. Belangrijke criteria voor het bestuur van de NV en de RVC zijn het beoordelen van de balans- en uitkeringstoets.
- Balanstest: Deze test controleert of het eigen vermogen van de onderneming voldoende is om dividend uit te keren.
- Uitkeringstoets: Deze toets beoordeelt of de onderneming na de dividenduitkering in staat blijft om haar opeisbare schulden te betalen. Het bestuur toetst of de dividenduitkering verantwoord is op het moment dat de uitkering dient te worden voldaan.
Het bestuur moet toestemming geven voor het uitkeren van dividend. Dat mag alleen als duidelijk is dat het bedrijf daarna nog steeds kan voldoen de verplichtingen. Om dat te bepalen, kijkt men onder andere naar hoeveel geld het bedrijf in de toekomst verwacht te ontvangen en uit te geven. Zoals eerder genoemd, weten we nu al dat er binnen afzienbare tijd een kantelpunt in zicht is. Dat komt bijvoorbeeld door de lage loonwaarde van de medewerkers en de hoge(re) behoefte aan begeleiding. Dit heeft negatieve gevolgen voor het financiële resultaat van sociale werkbedrijven. Daardoor is er minder geld beschikbaar om als dividend uit te keren. Als er wel dividend wordt uitgekeerd, geldt de regel dat dit binnen vijf jaar moet gebeuren. Ook is afgesproken dat 75% van de winst naar de algemene reserve gaat. De overige 25% mag als sociaal dividend worden gebruikt.
In het overzicht hieronder ziet u hoeveel winst er de afgelopen vijf jaar is behaald. Daaruit blijkt dat het niet vanzelfsprekend is dat Probedrijven winst maakt. In 2019 was er bijvoorbeeld geen positief resultaat. Ook de verwachtingen voor de toekomst zijn onzeker.
Exploitatieoverschot Probedrijven
|
|
Probedrijven |
Proschoon |
|---|---|---|
|
2019 |
Verlieslijdend jaar, geen uitkering |
Bestond nog niet. |
|
2020 |
€ 1.001.000 € 300.000 aangewend ten behoeve van de overdracht van de aandelen van De Dreu BV aan GRGA (oprichting Proschoon BV) |
€ 123.700 toegevoegd aan de algemene reserve |
|
2021 |
€ 2.063.000 Gereserveerd voor nieuwbouw Pro Den Helder |
€ 123.700 toegevoegd aan de algemene reserve |
|
2022 |
€ 1.551.000 € 424.000 gereserveerd voor assessments en financiering voortrajecten |
€ 252.691 toegevoegd aan de algemene reserve |
|
2023 |
€ 1.994.000 € 499.000 gereserveerd voor assessments, voortrajecten, jobcoach en in dienst nemen 6 inburgeraars voor 18 uur per week |
€ 386.937 toegevoegd aan de algemene reserve |
Probedrijven
|
Vermogen |
Probedrijven |
Proschoon |
|---|---|---|
|
2019 |
€ 6.695.474 |
|
|
2020 |
€ 7.634.770 |
€ 64.536 |
|
2021 |
€ 7.990.213 |
€ 205.648 |
|
2022 |
€ 10.054.144 |
€ 458.338 |
|
2023 |
€ 12.035.854 |
€ 845.275 |
Toelichting Vermogen Probedrijven
Tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Probedrijven zijn afspraken gemaakt over en is goedkeuring gegeven voor de strategie van het bedrijf. Er is afgesproken dat 75% van het geld dat wordt verdiend, wordt gebruikt voor het bedrijf zelf en om risico’s op te vangen. Met goedkeuring van de gemeenten is een groot deel van het geld besteed aan investeringen in nieuwe gebouwen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het nieuwe gebouw in Den Helder. Daar wordt ongeveer € 7 miljoen in geïnvesteerd. Een groot deel van het eigen geld is blijvend gebruikt voor investeringen in gebouwen en middelen. Dit helpt om inwoners die in een regeling zitten beter te ondersteunen. Zij kunnen dan dichtbij huis begeleiding krijgen, werken en zich verder ontwikkelen.
Probedrijven werkt ook aan verduurzaming. Denk aan elektrische voertuigen, zonnepanelen en energiezuinige gebouwen. Er wordt minder gebruik gemaakt van gezamenlijk vervoer. Zo wordt de uitstoot verminderd. Een ander voordeel is dat de kosten voor vervoer en coördinatie lager worden. Ook ontstaat er zo een veilige werkomgeving. De doelgroep voelt zich prettiger in een vertrouwde, lokale omgeving. Dit zorgt ervoor dat zij zelfstandiger worden en meer kansen krijgen op werk of opleiding. Door deze investeringen is een groot deel van het vermogen vastgelegd in voorzieningen voor inwoners.
Toelichting uitkeringen Probedrijven
In 2019 leed Probedrijven verlies. In 2020 en 2021 had het bedrijf te maken met de gevolgen van de coronapandemie. Toch behaalde Probedrijven in beide jaren een positief resultaat. Mede daardoor hoefden de drie gemeenten in die jaren respectievelijk € 996.000 (2020) en € 409.000 (2021) aan coronagelden niet aan Probedrijven over te maken. Deze middelen waren via Cedris beschikbaar gesteld door de Rijksoverheid voor sociaal ontwikkelbedrijven. (Cedris is de Nederlandse brancheorganisatie voor sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie. Bij Cedris zijn ongeveer 94 bedrijven aangesloten).
De behaalde rendementen zijn deels uitgekeerd als sociaal dividend. Het overige deel (75%) is ingezet voor het creëren en behouden van werkplekken voor inwoners van Den Helder, Hollands Kroon en Schagen. Er is geïnvesteerd in werksoorten en projecten, zoals Samen Inburgeren Noordkop en samenwerking met de Marine. Ook is ingezet op leerlijnen, assessments, veilige werkplekken en vitaliteit van medewerkers om hun positie op de arbeidsmarkt te versterken.
Tussen 2019 en 2023 keerde Probedrijven conform afspraken dividend uit aan de GRGA. Elk jaar wordt een dividendvoorstel vastgesteld door de AVA, op basis van een uitkeringstoets, balans, kasstromen en de financiële vooruitzichten. Als er veel onzekerheid is, kan het dividendbeleid worden aangepast.
Vanwege verwachte bezuinigingen vanaf 2026 hebben de gemeenten in de AVA van 6 juni 2024 via de GRGA gevraagd het dividendbeleid te herzien. Daarbij is gevraagd te kijken naar een grotere uitkering in ‘harde euro’s’ in plaats van uitsluitend sociaal dividend. Probedrijven heeft hiervoor een voorstel voorbereid dat wordt besproken op 5 juni 2025.
Voor dividenduitkering zijn voldoende liquide middelen nodig. Een deel van de beschikbare middelen zijn gereserveerd voor de nieuwbouw in Den Helder en stijgende loonkosten. Daarnaast is een reserve van ruim € 4,6 miljoen nodig om financiële risico’s op te vangen. Dit bedrag houdt ook rekening met eerdere ervaringen. Probedrijven wil de komende jaren een hoger percentage dividend uitkeren aan de GRGA en daardoor de deelnemende gemeenten, wanneer de kasstromen dit toelaten.
Context en achtergrondinformatie
Probedrijven behoort nog steeds tot de 10% sociale werkbedrijven in Nederland die winstgevend zijn. In dat kader dient opgemerkt te worden dat Probedrijven, evenals andere sociale werkbedrijven in Nederland, in een transitiefase verkeert. De Rijksoverheid verwacht een transitiefase van 10 jaar, omdat er voor dat aantal jaren gelden beschikbaar worden gesteld. De transformatie moet voor een belangrijk deel uit eigen middelen en resultaten van Probedrijven worden gefinancierd. Deze kosten hebben impact op de financiële positie van het bedrijf en zijn nog niet bekend, omdat het vraagstuk breed in het door ontwikkelen van de GRGA, nog in kaart moet worden gebracht. Dit hangt samen met het project om het sociaal ontwikkelbedrijf toekomstbestendig te maken.
Gedurende de transitie is de verwachting dat door de uitstroom vanuit de WSW, inkomsten lopen terug en kosten nemen toe. Inkomsten lopen terug omdat minder mensen onder de vlag van de GRGA bij Probedrijven zullen werken, omdat het doel is om medewerkers in de regeling Duurzaam aan het werk met LKS uit te plaatsen. Daar ligt ook een bezuinigingsdoelstelling aan ten grondslag. Daarnaast stromen minder mensen in dan dat er uitstromen uit de WSW. Probedrijven geeft aan in 2025 ruim €1.000.000aan werk af te hebben gezegd voor de groenvoorziening. We houden er rekening mee dat het bedrijf gaat krimpen waardoor inefficiënties gaan optreden. Daarnaast vraagt de nieuwe doelgroep, zowel in Beschut Werken als ook in Duurzaam aan het werk met LKS meer aandacht en begeleiding dan de Wsw’ers (gemiddeld). Daardoor lopen de kosten op. Ook hiervoor geldt dat dit een algemeen beeld in Nederland is.
In oktober 2024 is er een regionale werkgroep gevormd met de transitie als centraal thema. Het doel van deze werkgroep is om een plan op te stellen voor een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf. Daarin participeren:
-
de directie van Probedrijven;
-
de ambtelijk secretaris van de GRGA;
-
een adviseur van de GRGA;
-
een lid van het managementteam van de Bolder en;
-
de betrokken beleidsadviseurs van de 4 Kopgemeenten.
In het verlengde van de regionale werkgroep heeft het Algemeen Bestuur van de GRGA op 20 maart jl. een brede bestuursopdracht vastgesteld om de GRGA en het sociaal werkbedrijf door te ontwikkelen en toekomstbestendig te maken. Dit is noodzakelijk om zoveel mogelijk mensen te laten participeren in werk en hen duurzaam te ondersteunen in de ontwikkeling. Tegelijkertijd moet de structuur aansluiten bij de landelijke transitie naar sociale werkbedrijven, waarbij rekening gehouden wordt met de toenemende personeelstekorten en de impact hiervan op zowel de arbeidsmarkt als de uitvoering van sociale werkbedrijven.
Het college informeert uw raad op een later moment over de voortgang van deze bestuursopdracht. Daarnaast nodigen wij u van harte uit voor het werkbezoek van donderdag 8 mei aanstaande bij Probedrijven in Schagen. De uitnodiging voor dit werkbezoek is reeds gedeeld met uw griffie.
Den Helder, 22 april 2025
Met vriendelijke groet,
Burgemeester en Wethouders van Den Helder,
|
J.A. (Jan) de Boer MSc. burgemeester |
K. (Koen) van Veen secretaris |
1